Ellen Rohaan: ‘In de natuur ontwikkel je veerkracht’

Ellen Rohaan

Het Noorse ‘Friluftliv’, ofwel buitenleven, is de inspiratiebron van docent-onderzoeker Ellen Rohaan. Ze kreeg onlangs een Comeniusbeurs toegekend voor haar onderzoek naar het effect van buitenonderwijs op de veerkracht van pabostudenten. ‘Door in de natuur op jezelf aangewezen te zijn, leer je omgaan met lastige situaties en ontwikkel je veerkracht.’

‘Stel je voor: je gaat op een meerdaagse wandel- of skitocht in de bergen van Noorwegen. Het is koud, je draagt een zware rugzak en je moet gezekerd aan een touw diverse gletsjers oversteken. In de avond zet je je tent op, maak je wat te eten en wissel je ervaringen uit met je reisgenoten. De tocht is een zware uitdaging, maar je blijkt het toch gewoon aan te kunnen. Dat geeft je zelfvertrouwen.’ Ellen Rohaan spreekt uit ervaring. Zo nam ze zelf tijdens haar studie aan de Noorse Folkehøgskule (Volkshogeschool) een - in Noorwegen gebruikelijk – tussenjaar op, het zogenaamde ‘Friluftliv’. Die ervaring heeft haar overtuigd van het belang van de vrije natuur als leeromgeving.

Ellen Rohaan is van huis uit psycholoog en werkt sinds 2005 bij Fontys. Momenteel is ze bij Fontys Educatie actief als onderzoeker voor het lectoraat goed leraarschap, goed leiderschap en doet ze onderzoek voor kenniscentrum Youth education for society. Daarnaast is ze docent bij de minor outdoor adventure educatie en bedacht ze een training boslessen voor leerkrachten. Al het onderzoek wat Rohaan doet, gaat over wat de natuur kan betekenen voor je ontwikkeling.

Mentale gezondheid
Het onderzoek waarvoor ze een Comeniusbeurs krijgt en waar ze in september 2025 mee start, gaat specifiek over de veerkracht van pabostudenten. Rohaan: ‘Er vallen best veel studenten uit tijdens de studie of in de eerste jaren van hun carrière. Ze vinden de opleiding zwaar of ervaren een hoge werkdruk. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat de mentale gezondheid van jongeren na de coronacrisis nog steeds onder druk staat. We weten inmiddels dat het aangaan van uitdagingen in de natuur de veerkracht van mensen verhoogt en bijdraagt aan een betere mentale gezondheid en het beter kunnen omgaan met kleine en grote tegenslagen.’

Over wat voor uitdagingen in de natuur hebben we het dan? Rohaan: ‘Denk aan het samen bouwen van een vlot om aan de overkant van een rivier te kunnen komen. Of aan samen houtsprokkelen, zodat je een kampvuur kunt maken. Daarmee werk je aan burgerschapsvorming en versterk je de sociaal-emotionele vaardigheden. In de natuur ben je weg van de normale prikkels in de klas en op het schoolplein. Je ervaart ruimte en merkt dat je slechts een klein deeltje bent van een groter geheel. De natuur geeft directe feedback, want als je van het vlot valt, word je kletsnat.’

Nog een mooi voorbeeld van het onderzoek dat Rohaan doet zijn de bosdagen. Rohaan: ‘We nodigen schoolklassen en hun leerkrachten uit om een hele dag langs te komen in een bosrijke omgeving, maar hebben voor die dag bewust geen programma voor ze bedacht. We laten de kinderen vrij spelen en onderzoeken in de natuur zonder dat er wordt ingegrepen. Geen waarschuwingen, geen instructies. Wat je dan ziet is dat kinderen zich helemaal niet gaan vervelen. Zolang ze zelf mogen bepalen wat ze doen, nemen ze ook geen onnodige risico’s. En dat ene kind dat tot de top van de boom klimt, heeft dat al veel vaker gedaan en is daartoe prima in staat.’

Natuur op het Jaarcongres VNG 
Ellen Rohaan geeft regelmatig lezingen en workshops over natuur en mentale gezondheid. Zo ook op 17 en 18 juni tijdens het jaarcongres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in Eindhoven. Natuurbegraven Nederland vult het tweede deel van de workshop in en richt zich in deze workshop op een ander aspect van de natuur, namelijk natuur- en gebiedsontwikkeling. René Poll van Natuurbegraven Nederland: ‘Natuur speelt op verschillende manieren een belangrijke rol in de samenleving, nu en voor toekomstige generaties. Door samen met Fontys en Natuurmonumenten een middagsessie te organiseren, laten we zien hoe natuurontwikkeling een essentiële bouwsteen is voor toekomstgerichte en duurzame gebiedsontwikkeling.’

^{Tekst:  Ingrid Oonincx}