Lectoraat
Impactvorming in praktijkgericht onderzoek: respons – abiliteit in actie
Onderzoek in het hbo staat midden in de praktijk. Samen met professionals, profit- en non-profitorganisaties en onderwijsinstellingen draagt het bij aan kennisontwikkeling én
aan verandering in de beroepspraktijk en de samenleving. Maar hoe die verandering
precies ontstaat, is minder vanzelfsprekend.
Impact komt tot stand in een dynamisch proces waarin mensen met elkaar interacteren, betekenissen ontwikkelen, keuzes maken en handelen. Verandering verloopt daarbij zelden lineair of volledig voorspelbaar.
Het lectoraat 'Impactvorming in praktijkgericht onderzoek' onderzoekt daarom hoe impact zich in de praktijk zelf vormt. We bestuderen conceptueel én empirisch hoe verandering, transformatie en de adoptie van nieuwe werkwijzen ontstaan in concrete interacties tussen mensen.
Zo ontwikkelen we meer inzicht in de binnenkant van impact: wat gebeurt er (daadwerkelijk) tussen betrokkenen wanneer praktijkgericht onderzoek daadwerkelijk iets in beweging brengt – of juist niet?
Geen stukje hetzelfde. Net als mensen. De betekenis blijft in beweging.
Binnen het lectoraat werken we langs drie lijnen:
- We onderzoeken hoe impact vorm krijgt in de interacties tussen betrokkenen, welke betekenissen daarin ontstaan en hoe deze zich ontwikkelen.
- We ondersteunen onderzoekers om reflexief te handelen en zicht te krijgen op hun eigen rol, positie, aannames en invloed in processen van impactvorming.
- We ontwikkelen en beproeven vernieuwende methoden om de meervoudige en dynamische manieren waarop impact vorm krijgt zichtbaar en bespreekbaar te maken — waaronder artistieke en belichaamde werkwijzen.
Met deze benadering onderzoeken we niet alleen hoe impact vorm krijgt, maar ook hoe we als onderzoekers responsief kunnen deelnemen aan die processen. Impact is daarmee geen vaststaand eindpunt, maar ontstaat in betekenisvolle betrokkenheid.
Samenwerken
Het lectoraat werkt samen met praktijkgerichte onderzoekers die nieuwsgierig zijn naar de vervlechting van hun activiteiten binnen het onderwijs en maatschappelijke opgaven, binnen én buiten Fontys. Daarbij wordt samengewerkt met zowel interne partners, zoals beleidsmakers, als externe partners uit het werkveld.
Het lectoraat is ondergebracht bij Fontys Mens en Gezondheid (FMG) vanwege de nauwe samenwerking die de professionele werkplaatsen van FMG hebben met de praktijk. Gezien het thema van het lectoraat is de scope Fontys-breed.
Lector
Theo Niessen heeft ruim 20 jaar ervaring in het hoger onderwijs, inclusief zijn promotietraject over de aard en rol van epistemologische opvattingen in het proces van onderwijsinnovatie.
Bij Fontys werkte hij eerder als hogeschooldocent (ethiek), research fellow (European Union’s Seventh Framework Programme - FIRE), en als associate lector bij het lectoraat Persoonsgerichte- en evidence-based praktijkvoering in zorg en welzijn. Daarnaast bekleedde hij de functie van onderzoeks- en onderwijsdecaan bij het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis. Bij Avans speelde Theo een rol als regisseur tussen onderwijsdirecties en lectoraten bij het vormgeven van duurzame kennisprogramma's.
Theo sprak op donderdag 27 maart 2025 zijn lectorale rede uit.
Kennisteam
Dr. M.W.C. (Miranda) Snoeren-Teunissen
Lector Professionele Werkplaatsen
Dr. A.A. (Anje) Ros
Leading Lector Kenniscentrum Leven Lang Ontwikkelen | Lector 'Goed leraarschap, goed leiderschap'
Partners
Vanuit het lectoraat werken we samen met verschillende organisaties en netwerken.
- Regieorgaan SIA
- Landelijke site https://doorwerking-hbo-onderzoek.nl/ van de Hogeschool van Amsterdam
- Landelijk netwerk DROP
Onderzoeksprojecten/masterclasses
Hier vul je de content voor afgeronde projecten
Onderzoekslijnen
Een taal die ruimte maakt
In praktijkgericht onderzoek spreken we vaak over resultaten, doorwerking en effecten. Terecht: het is waardevol om zicht te krijgen op wat onderzoek teweegbrengt. Tegelijkertijd gebeurt er meer dan wat direct zichtbaar, voorspelbaar of meetbaar is.
Impact krijgt niet alleen vorm aan het einde van een onderzoeksproject, maar juist ook onderweg: in gesprekken, stiltes, twijfels, inzichten, fricties, keuzes en onverwachte wendingen. In zulke momenten reageren mensen op elkaar — soms doelgericht, soms zoekend — en geven zij gezamenlijk betekenis aan wat er gebeurt en wat ertoe doet.
Het lectoraat stelt daarom geen nieuwe meetlat tegenover bestaande manieren om impact te begrijpen en te verantwoorden. We voegen een perspectief toe dat ruimte maakt voor complexiteit, relationele processen en veranderende betekenisgeving. Waar impact vaak wordt beschreven als een beweging van activiteit naar resultaat, kijken wij ook naar het meanderende proces waarin impact zich vormt: in interacties, verhalen en verschuivingen die zich soms tijdelijk stabiliseren en soms pas later als betekenisvol worden herkend.
Dit binnenkant-perspectief richt de aandacht op wat gemakkelijk buiten beeld blijft: de menselijke, relationele, belichaamde en contextuele dimensies van praktijkgericht onderzoek. Door die dimensies zichtbaar en bespreekbaar te maken, ontstaat een taal die niet alleen helpt om impact te verantwoorden, maar ook om beter te begrijpen hoe impact zich vormt.
Vanuit dit perspectief werkt het lectoraat langs drie onderling verbonden onderzoekslijnen:
Lectorale rede: Begrijpen en onderzoeken van impact vanuit de binnenkant
Impact krijgt vorm in de alledaagse praktijk: in ontmoetingen, gesprekken, fricties, keuzes, stiltes en onverwachte wendingen. In deze onderzoekslijn onderzoeken we hoe betekenissen ontstaan en veranderen in de interacties tussen onderzoekers en andere betrokkenen.
We kijken daarbij naar vragen als: hoe ontwikkelen interacties zich? Welke rol spelen relaties, emoties, machtsverhoudingen en timing? Wanneer ontstaat ruimte voor iets nieuws? En hoe werkt kairos - het herkennen en benutten van wat zich op een bepaald moment aandient?
Centraal staat respons-abiliteit: het vermogen van onderzoekers en andere betrokkenen om waar te nemen wat er gebeurt, daarop te reageren en zich opnieuw tot de situatie en tot elkaar te verhouden. Niet als techniek om impact te produceren, maar als manier om sensitief en handelend deel te nemen aan processen van impactvorming.
Lectorale rede: Professionalisering van impactonderzoek
Kijkend vanuit het relationele proces zien wij onderzoekers niet buiten de (onderzoeks)praktijk staan die zij onderzoeken. Zij maken er deel van uit, reageren op anderen, brengen eigen aannames en ervaringen mee en worden zelf geraakt door wat er gebeurt. Daarmee dragen zij - bewust en onbewust - bij aan de manier waarop impact vorm krijgt.
In deze onderzoekslijn richten we ons daarom op de onderzoeker zelf. Hoe positioneer je je in complexe samenwerkingen? Welke aannames sturen je waarnemen en handelen? Wat doen onzekerheid, ongemak en betrokkenheid met je onderzoek? En hoe beïnvloeden jouw reacties de interacties en betekenissen die ontstaan?
Met onder meer auto-etnografie, collectieve reflectie en impact-gildes ontwikkelen we een reflexieve onderzoekspraktijk. Professionalisering betekent hier niet vooral effectiever leren sturen op impact, maar het verdiepen van het vermogen om het eigen handelen kritisch te onderzoeken, verschillende perspectieven waar te nemen en responsief te handelen.
Lectorale rede: Methodologische vernieuwing
Impact laat zich niet altijd vangen in een vooraf bepaalde uitkomst of indicator. Zij kan zichtbaar worden in een veranderd gesprek, een nieuw inzicht, een verschuivende routine, een andere relatie of een verhaal dat blijft resoneren.
In deze onderzoekslijn ontwikkelen en beproeven we methoden die zulke meervoudige en veranderende vormen van impact zichtbaar en bespreekbaar maken, zonder ze te reduceren tot één betekenis of lineair causaal verband.
We verkennen daarvoor narratieve, participatieve, auto-etnografische, artistieke en belichaamde onderzoeksvormen. Deze methoden helpen niet alleen om achteraf te beschrijven wat er is gebeurd, maar ook om tijdens het onderzoeksproces aandacht te krijgen voor verschillende ervaringen, betekenissen en perspectieven.
Zo zoeken we naar manieren van onderzoeken die recht doen aan de fluïditeit van impact en tegelijk ruimte bieden voor herkenning, reflectie, resonantie en nieuwe betekenisvorming.
Publicaties
Niessen, T.J.H. (2025). Impact als respons-abiliteit: de binnenkant van verandering in verpleegkundige praktijken. Verpleegkunde.
Niessen, T.J.H. (2025). Impact als respons-abiliteit: Een binnenkant-perspectief op impact in praktijkgericht onderzoek (Lectorale Rede), Fontys (27 maart 2025)
den Hertog, R., Spies, H., Miedema, M., & Niessen, T. (2025). Leefstijl bevorderen met relatiegericht werken: Leefstijl bevorderen met relatiegericht werken.TVZ-Verpleegkunde in praktijk en wetenschap,135(3), 47-50.
de Vos, A., Eland, M., van den Bos, E., & Niessen, T. (2025). Werkplezier in balans: Werkplezier in balans.TVZ-Verpleegkunde in praktijk en wetenschap,135(3), 42-46.
van Harten, A., Niessen, T. J., Koksma, J. J., & Abma, T. A. (2025). The Participatory Action Researcher: A Starling in the Murmuration.Systemic Practice and Action Research, 38(3), 1-18.
van Harten, A., Ernst‐Kruis, M. R., Niessen, T. J., Koksma, J. J., & Abma, T. A. (2025). Interprofessional Learning and Improving at the Paediatric Ward: A Participatory Action Research Practising Safety‐II Theory. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31 (2).
Niessen, T., Schmetz, E., Baur, V., Herk, Johan van de , J., Andriessen, D. & Cramer, T. (2025). De impactopstelling: De gelaagdheid van impact verkennen en doorvoelen. ScienceGuide. 18 maart 2025.
Niessen, T.J.H. (2025). Impact als respons-abiliteit: Een binnenkant-perspectief op impact in praktijkgericht onderzoek (Lectorale Rede), Fontys (27 maart 2025)
den Hertog, R., Spies, H., Miedema, M., & Niessen, T. (2025). Leefstijl bevorderen met relatiegericht werken: Leefstijl bevorderen met relatiegericht werken.TVZ-Verpleegkunde in praktijk en wetenschap,135(3), 47-50.
de Vos, A., Eland, M., van den Bos, E., & Niessen, T. (2025). Werkplezier in balans: Werkplezier in balans.TVZ-Verpleegkunde in praktijk en wetenschap,135(3), 42-46.
van Harten, A., Niessen, T. J., Koksma, J. J., & Abma, T. A. (2025). The Participatory Action Researcher: A Starling in the Murmuration.Systemic Practice and Action Research, 38(3), 1-18.
van Harten, A., Ernst‐Kruis, M. R., Niessen, T. J., Koksma, J. J., & Abma, T. A. (2025). Interprofessional Learning and Improving at the Paediatric Ward: A Participatory Action Research Practising Safety‐II Theory. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31 (2).
Niessen, T., Schmetz, E., Baur, V., Herk, Johan van de , J., Andriessen, D. & Cramer, T. (2025). De impactopstelling: De gelaagdheid van impact verkennen en doorvoelen. ScienceGuide. 18 maart 2025.
Van der Auweraert, A., & Niessen, T. (2024). ‘Mind the gap’: het verhelderen van paradigmatische assumpties in praktijkgericht onderzoek met het Kwadrantenmodel ‘Onderzoek’.Tijdschrift Voor Hoger Onderwijs, 42. https://doi.org/10.59532/tvho.v42i18915
Brouns, M., Hessels, L., Klaassen, S., van Tooren, M., & Wenneker, M. (2023). De kunst van het verbinden: een verkennend onderzoek naar doorwerking van praktijkgericht onderzoek.