Lectoraat van Toekomst van leren
Taalbewust en inclusief opleiden
Het lectoraat Taalbewust en Inclusief Opleiden richt zich op de maatschappelijke urgentie rond taal, meertaligheid en (laag)geletterdheid bij kinderen en jongeren. Onze missie is om hun bewuste taalvaardigheid te versterken als middel voor participatie en inclusie. Dit gebeurt door samen met onderwijsprofessionals (in opleiding) passend aanbod te ontwerpen en te onderzoeken.
Centraal staat de vraag hoe taalontwikkelend opleiden, taalgerichte didactieken en taal- en cultuurbewust ontworpen leeromgevingen bijdragen aan inclusie in educatieve praktijken.
De drie onderzoekslijnen richten zich op:
Taalontwikkelend opleiden binnen meertalige regio’s en het taalbeleid van de opleidingen
Hoe draagt taalontwikkelend opleiden bij aan het leren in, van en over educatieve praktijken?
Didactische principes die het talige repertoire van kinderen en jongeren vergroten
Welke taalgerichte didactische principes en interventies bevorderen het leren in meertalige contexten?
Co-creatie met professionals om inclusieve, talige en cultureel sensitieve leeromgevingen te ontwikkelen.
Hoe kunnen professionals in co-creatie effectief bijdragen aan de ontwikkeling van talige en cultureel sensitieve leeromgevingen?
Het lectoraat wil impact realiseren in de beroepspraktijk (bijvoorbeeld door professionele leergemeenschappen en leermaterialen), in opleiding en professionalisering (curriculumvernieuwing en beleid) en in het onderzoeksdomein (publicaties, conferenties en andere vormen van kennisontwikkeling). Samenwerking met scholen, kennisinstellingen en de opleidingen van Fontys Educatie vormt de basis.
Dit lectoraat is onderdeel van Kenniscentrum Youth Education for society, dat samen met Kennisentrum Leven Lang Ontwikkelen (LLO) vanaf 2027 zal opgaan in een nieuw Centre of Expertise. Het lectoraat hangt nauw samen met andere lectoraten binnen Fontys Educatie, zoals Goed Leraarschap, Goed Leiderschap, Samenlevingspedagogiek en Learning Design, waar taal en geletterdheid randvoorwaardelijk zijn voor leren, professionalisering en curriculumontwikkeling. Met dit lectoraat dragen we bij aan de maatschappelijke opdracht van Fontys zoals verwoord in For Society 2030. Vanuit de overtuiging dat bewuste taalvaardigheid een noodzakelijke voorwaarde is voor kansengelijkheid, bevorderen we de ontwikkeling van kinderen en jongeren en de professionals die met hen werken, in een diverse en snel veranderende samenleving. Daarmee geeft het lectoraat concreet invulling aan de belofte van Fontys om met talentontwikkeling en praktijkgericht onderzoek te werken aan maatschappelijke vooruitgang.
Het lectoraat is actief in alle regio’s van Fontys Educatie: Tilburg, Eindhoven, ‘s-Hertogenbosch en Limburg. Wil je meer weten, een mogelijke samenwerking verkennen of met ons bouwen aan onderwijs dat taalbewust, inclusief en betekenisvol is, neem dan contact met ons op.
Aan welke projecten werken wij?
- SO Het Kasteel: Rijke taal in het speciaal onderwijs
SO Het Kasteel werkt sinds 2024 aan een schoolbrede aanpak voor taalonderwijs. Door de groeiende groep taalzwakke en meertalige leerlingen zet de school in op professionalisering rondom rijke taal, talige diversiteit en thematisch onderwijs. Vanaf september 2026 wordt dit traject uitgebreid met praktijkgericht onderzoek naar de effecten op de onderwijskwaliteit, de professionele ontwikkeling van het team en de taalontwikkeling van leerlingen. Het onderzoek wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met de stuurgroep Rijke Taal en het schoolteam.
- GA VOOR GOUD is een gezamenlijk onderzoeksproject van Arteveldehogeschool en Fontys Educatie dat zich richt op het duurzaam implementeren van geïntegreerde lees- en schrijfdidactiek in het basisonderwijs. Uit eerder onderzoek blijkt dat leerlingen meer leerwinst behalen wanneer lezen en schrijven in samenhang worden aangeboden. Hoewel leerkrachten het belang hiervan erkennen, blijkt de invoering in de praktijk vaak uitdagend.
Het onderzoek verkent hoe scholen en leerkrachten ondersteund kunnen worden bij het succesvol invoeren van deze aanpak. Daarbij wordt gekeken naar professionalisering, taalbeleid, succesfactoren en belemmeringen. In Vlaamse en Nederlandse basisscholen wordt onderzocht welke voorwaarden nodig zijn om geïntegreerd lees- en schrijfonderwijs duurzaam te verankeren in de onderwijspraktijk.
- Meertaligheid en TOS in het primair onderwijs
Binnen dit project werken het lectoraat, Vitus Zuid en diverse partners samen aan betere ondersteuning van meertalige leerlingen in het primair onderwijs. De focus ligt op het onderscheid tussen een vertraagde taalontwikkeling en een taalontwikkelingsstoornis (TOS). Door wetenschappelijk onderzoek te combineren met praktijkgerichte professionalisering ontwikkelen onderwijsprofessionals, onderzoekers en studenten samen effectieve interventies en handelingsstrategieën. Het project draagt bij aan betere signalering, passende ondersteuning en duurzame kennisontwikkeling rondom meertaligheid en TOS in het onderwijs.
- Project Ondersteunend tekenen
Ondersteunend tekenen (vanuit TOSinc.) is een dynamische werkwijze in drie stappen: hardop vertellen, de kern ervan direct meetekenen, en het sleutelwoord met lidwoord of een kort zinnetje voor de context opschrijven. De tekening ontstaat in het moment, gekoppeld aan de taal. Dit onderscheidt zich fundamenteel van statische visuele ondersteuning: pictogrammen, schema’s en afbeeldingen die vooraf zijn gemaakt. De literatuur over visuele ondersteuning is omvangrijk; ook is er literatuur gevonden over tekenen, maar het onderscheid tussen statisch en dynamisch wordt vrijwel nergens expliciet gemaakt. Ondersteunend tekenen lijkt lastig te vangen in vaste doelen of cijfers, omdat het ontstaat in het moment en meebeweegt met de context, de personen en de communicatie die plaatsvindt. Het gaat om een vorm van ondersteuning die direct gekoppeld is aan de interactie: wat er gezegd wordt, wat iemand probeert te begrijpen of uit te drukken en wat er op dat moment nodig is.
De werkwijze is breed inzetbaar, voor diverse mensen en situaties, maar is als zodanig nauwelijks onderzocht. Dit onderzoek brengt de ervaringen van professionals met deze werkwijze voor het eerst systematisch in kaart. In deze eerste fase van dit praktijkgericht onderzoek richten we ons op hoe professionals ondersteunend tekenen inzetten, welke opbrengsten en belemmeringen zij ervaren en welke ontwikkelbehoefte er is.
Partners: Pien van der Most https://www.tos-inc.nl/
- Grammaticaal begrip als motor voor tekstbegrip
Dit promotieonderzoek onderzoekt hoe grammaticaal begrip het leesbegrip in het Duits en Engels van Nederlandstalige leerlingen in het voortgezet onderwijs ondersteunt. Het project richt zich op de rol van woord- en zinsstructuren bij het begrijpen van teksten en op de manieren waarop leerlingen hun kennis van verschillende talen inzetten tijdens het lezen. Samen met docenten worden effectieve, taalbewuste didactische aanpakken ontwikkeld en getest. Het onderzoek draagt bij aan beter leesonderwijs en meer inzicht in de relatie tussen grammatica en tekstbegrip in moderne vreemde talen.
- Monitor Inclusief en Meertalig Onderwijs
Binnen dit project voert het lectoraat een monitoring- en evaluatieonderzoek uit naar de Inclusive Teaching Academy (ITA), onderdeel van het Inclusief Educatie Programma in de Brainportregio. Dit programma is mede mogelijk gemaakt door ASML en richt zich op het versterken van onderwijs voor een groeiende groep internationale leerlingen.
De ITA biedt verschillende vormen van professionalisering op het gebied van meertaligheid en inclusiviteit aan onderwijsprofessionals in het voortgezet onderwijs. Denk aan post-ho opleidingen, workshops en masterclasses, maar ook aan de aanstelling van Regisseurs Meertaligheid op de betrokken scholen. Het lectoraat onderzoekt hoe deze professionalisering doorwerkt in het handelen van alle professionals in de school en op de langere termijn – buiten de scope van ons huidige onderzoek – in het welbevinden, de participatie en het leren van leerlingen.
MIMO: Monitor Inclusief en Meertalig Onderwijs (
Lector
Dr. Marina Bouckaert
Lector Taalbewust en Inclusief OpleidenMarina Bouckaert (EdD) studeerde Engelse Taal en Cultuur aan de Universiteit Utrecht, volgde de eerstegraads lerarenopleiding en voltooide haar Professional Doctorate of Education aan Roehampton University, Londen, in 2017. Zij werkt sinds 2008 bij Fontys als lerarenopleider en onderzoeker. In 2022 maakte zij de overstap van de opleiding Engels naar de pabo, waardoor zij haar perspectief verruimde: van de moderne vreemde talen naar het Nederlands en van het voortgezet en beroepsonderwijs naar het basisonderwijs. Haar expertise betreft taalontwikkeling, taaldidactiek en meertaligheid aan de ene kant, en curriculum- en materiaalontwikkeling als professionaliseringsstrategie voor leraren aan de andere kant.
Lectoraatsteam: docent-onderzoekers
- Frits Criens
- Gieske Laros
- Ralf Methling
- Lieke Stevens
- Dorien Doornebos
- Mariette Haasen
- Anouk Middelkoop
- Margriet Smits
- Marloes Mekenkamp (Associate lector)
Publicaties
Voor de lectorale rede zijn het concept theoretisch kader en de bijbehorende bronnenlijst gepubliceerd. Wilt u deze ontvangen mail ons en wij sturen u deze toe.
Bouckaert, M., Heunks, S. & Rintjema, L. (2025). Samen professionaliseren in de multidisciplinaire werkplaats ‘Intercultureel leren en werken’: Grenzeloos goed samen opleiden. Tilburg: Fontys Hogeschool.
Brainport Development. (2025). Warme overdracht van meertalige leerlingen van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs (Gespreksleidraad). Eindhoven: Brainport Development.
Bakens, J. & Bouckaert, M. (onder redactie). Handboek betekenisvol grammaticaonderwijs in de moderne vreemde talen. Den Haag: Acco.
Bouckaert, M. (onder redactie). Critically reflective practice: The missing link between materials development and teacher professionalisation. In Carabantes and Paran (eds.), Materials development and teacher education: The roles of materials in teacher learning and development (Chapter 2). Bristol: Multilingual Matters.
Lectorale rede
Voor deze lectorale rede zijn een conceptueel theoretisch kader en bijbehorende bronnenlijst gemaakt. U vindt deze onderaan deze pagina. Wilt u deze graag per mail ontvangen, stuur ons gerust een bericht via dit e-mailadres en mail ons zodat wij de documenten kunnen mailen.
Contact