Van moeten lezen naar willen lezen
Waarom steeds meer scholen kiezen voor de LIST-aanpak
Kinderen lezen minder graag dan vroeger. Toch zien scholen die werken met de leesmethodiek LIST vaak al binnen enkele maanden verschil. Leerlingen lezen meer, raken gemotiveerder en boeken betere resultaten. Eefje Wilmsen en Michelle Bervoets van Fontys Educatie zien in de praktijk hoe leesplezier de motor kan zijn achter beter leesonderwijs.
Leesplezier als vertrekpunt
LIST is een schoolbrede aanpak die gericht is op het verbeteren van de leesvaardigheid van leerlingen. Betrokkenheid bij lezen vormt het uitgangspunt. Zo worden leesboeken gekozen op niveau en interessegebied. Door boeken te kiezen die aansluiten bij niveau en interesse leren leerlingen lezen én ontwikkelen zij meer leesmotivatie. LIST verbindt de techniek van lezen steeds met leesbegrip, leesbeleving en het opbouwen van kennis van de wereld. Lezen wordt weer leuk!
Snel resultaat
Wilmsen en Bervoets begeleiden LIST-trajecten op scholen en verzorgen scholingen voor leerkrachten die zich willen ontwikkelen tot LIST-specialist. Zij zijn vanuit een kartrekkersrol op de school waar zij werkten in het LIST-begeleiderschap gerold. Waar LIST voor staat? Bervoets: ‘De officiële benaming is “Lees Interventieproject voor Scholen met een Totaalaanpak”, maar bij de kinderen noemen we het: “Lezen IS Top!” Wilmsen: ‘Ik vind het mooi dat scholen heel snel resultaat zien. Leerlingen gaan heel veel lezen, en je leert lezen eigenlijk alleen maar door het veel te doen. Leerkrachten worden binnen enkele maanden verrast doordat ze ander leesgedrag, meer leesmotivatie en hogere opbrengsten zien. Die resultaten geven teams nieuwe energie om met lezen aan de slag te blijven.
Hele team meenemen
LIST is ontstaan in 2008, Bervoets is betrokken geraakt bij de methode als leerkracht, Wilmsen was intern begeleider. Bervoets over haar start met LIST in 2012: ‘De bekendste leesmethode was destijds Estafette en op een gegeven moment was de vraag op de school waar ik werkte: gaan we hier mee door of gaan we werken met LIST? Uiteindelijk ben ik kartrekker van het project op mijn school geworden en boekten we hele goede resultaten in relatief korte tijd. Ik kreeg vragen van andere scholen om daar ook LIST op te zetten. Zo ben ik met Fontys in aanraking gekomen, want ik miste de handvatten om begeleider te worden. Ik heb bij Fontys de master Educational Needs gedaan vanwege de modules beginnende geletterdheid en gevorderde geletterdheid en begeleiden bij veranderingsprocessen. Het is belangrijk dat je van dat laatste kennis hebt als LIST begeleider, want een andere aanpak vergt een andere werkwijze en dat is echt een veranderproces waar je het hele team in mee moet nemen.’
Wilmsen: ‘De vraag op mijn school was: we willen het technisch lezen verbeteren op de hele school en een doorgaande lijn neerzetten. Het leesonderwijs verbeterde sterk in korte tijd en ik werd door de begeleider gepolst of het begeleiden van LIST trajecten niet iets voor mij was. Nou dat was het zeker! Door in de theorieën te duiken zie je eigenlijk heel snel dat er in leesmethodes allerlei werkvormen gehanteerd worden die helemaal niet helpend zijn bij het leren lezen, en niet bijdragen aan het proces. Het belangrijkste voor mij is dat LIST gestoeld is op leesmotivatie, en op het werken met kinderliteratuur. En dat werpt zijn vruchten af!’
Voorbeelden uit de praktijk
Beiden noemen voorbeelden. Bervoets: ‘Ik had bij mijn groep 8 een structuur aangebracht, met vaste tijden waarop er gelezen werd in de klas. Ik maakte een keer mee dat een vast leesmoment een keer niet doorging vanwege een dansvoorstelling. Leerlingen kwamen met de vraag of ze nu echt naar die voorstelling moesten gaan, want ze wilden liever lezen.’
Wilmsen: ‘Een van de onderdelen uit LIST bij het voortgezet technisch lezen is de boekenbabbel. De leerkracht leest dan een stuk voor uit een boek en stelt aan de hand daarvan een vraag aan de klas. Ik had laatst een observatie in een klas en de leerkracht las een fragment voor uit het boek Geheim Agent Opa, en het fragment ging over een pratende auto die zich beledigd voelde. De vraag aan de klas was: “Is er in jouw boek ook iets ongeloofwaardigs, iets wat eigenlijk niet echt gebeurd kan zijn, zoals in dit boek?” En dan gaan de leerlingen nadenken over het verhaal in het boek dat ze zelf aan het lezen zijn. Zo werkt het. Met LIST ben je vooral heel veel met lezen bezig. Ook wordt er een breed aanbod aan boeken gepresenteerd zodat er veel keuze is. Door op deze wijze te werken sluit je goed aan op de nieuwe kerndoelen, waar literatuur een belangrijke plaats heeft. Daarnaast geeft het tal van mogelijkheden om vanuit samenhang (zowel inhoud als vakgebieden) te werken.’
Creatief schrijven ondersteunt het leesproces
LIST heeft trajecten voor de onderbouw en de bovenbouw. In groep 3 is krijgt het leesonderwijs vorm aan de hand van de LIST-blokkenstructuur. Er wordt veel gelezen en voorgelezen. Al vroeg in het schooljaar ligt de focus op het lezen van teksten, omdat dit bewezen effectiever is dan het lezen van losse woorden. Bervoets: ‘Daarnaast is creatief schrijven belangrijk. Je ziet dat hier in de onderbouw vaak nog nauwelijks aandacht voor is. Wij gaan ermee aan de slag. Een voorbeeld is dat de kleuters een boodschappenlijstje gaan proberen te schrijven. En dat mogen gewoon krabbeltjes of willekeurige letters zijn. Het gaat erom dat ze beseffen dat je met woorden en letters een boodschap over kunt brengen. Je kunt ermee communiceren of om iemand aan het lachen te maken door een grapje op te schrijven. Het doel wordt op die manier duidelijk.’ Wilmsen vult aan: ‘Kinderen krijgen op deze manier door dat schrijven functioneel is. Daarnaast ondersteunt schrijven het leesproces, want door te schrijven stijgt de letterkennis’.
Leerkrachten zien heel snel de meerwaarde van het programma, ook omdat je heel snel resultaat ziet. Wilmsen: ‘Als je met kinderen creatief gaat schrijven zien leerkrachten heel snel wat kinderen oppikken en hoe snel ze daarin groeien.’ Bervoets: ‘Ik hoorde van een collega dat de letterkennis van een leerling in een maand tijd van 4 naar 19 letters gegroeid was door creatief te gaan schrijven. Hoe is het mogelijk hè? Dat bereik je puur omdat je ermee bezig bent, dat kinderen geprikkeld worden.’
Leren de juiste vragen te stellen
Bervoets geeft nog een voorbeeld uit de praktijk: ‘Het schooljaar was bijna voorbij en een leerkracht van een klas waar ik observeerde zei dat veel kinderen niet meer gemotiveerd waren om te lezen. Ik kwam er bij de observatie achter dat de leerkracht niet zo veel aan leesgesprekjes deed. Ik ging daarom in gesprek met een leerling die een beetje rond zat te kijken en duidelijk geen zin had in lezen. Ik vroeg: wat ben jij aan het lezen? Ik liet hem een stukje voorlezen. Er lag een kind onder zijn dekbed te bibberen. Waarom lag hij nu bibberend onder zijn dekbed? Dat wist hij niet. Ik zei: “Nou, ik ben wel heel benieuwd of je erachter kunt komen”. Door vragen te stellen daag je de leerling uit om verder te lezen, zodat hij erachter kan komen wat er aan de hand is. Toen ik hem aan het einde van de les nog niet gevraagd had wat er gebeurd was kwam hij uit zichzelf naar me toe om het te vertellen. Bij iemand die hij totaal niet kent! Laat staan wat je kunt bereiken als je de vaste leerkracht bent en een relatie met de leerling hebt opgebouwd. Met LIST leer je als leerkracht de juiste vragen te stellen om leerlingen uit te dagen om te lezen.’
Opfrissen en elkaar inspireren
Borging voor de lange termijn is belangrijk, zodat schoolteams handvatten hebben om LIST duurzaam te implementeren. Wilmsen: ‘We brengen schoolteams met elkaar in contact, zodat zij ervaringen, ideeën en materialen uit kunnen wisselen. Ook organiseren we jaarlijks een Kwaliteitsdag. Dit is een studiedag waar kartrekkers leescoördinatoren, leerkrachten, directieleden en soms hele schoolteams naar toe komen om zich te laten inspireren. Door het aanbieden van opfriscursussen zorgen we ervoor dat nieuwe collega's de nodige achtergrondkennis op kunnen doen om ook met LIST aan de slag te gaan. Een opfriscursus kunnen we ook op maat verzorgen op locatie. LIST sijpelt ondertussen ook door naar het Voortgezet Onderwijs. Ook hier geven we scholingen en kijken samen naar de wijze waarop een school (onderdelen van) LIST kan implementeren.’
Je hebt maar één goed boek nodig
Volgens Wilmsen draait het uiteindelijk om maatwerk. ‘Wat heeft een leerling van jou nodig? En hoe motiveer je kinderen die lezen niet leuk vinden? Met LIST laten we hen aan zoveel mogelijk boeken proeven, we laten ze via boeken in een andere wereld terechtkomen. Je hebt maar één goed boek nodig om een kind echt aan het lezen te krijgen. Het mooiste is als kinderen niet meer kunnen stoppen met lezen en leerkrachten daar trots over vertellen. Dan is ons doel bereikt.’
Ook aan de slag met LIST? Lees meer op onze website. De Kwaliteitsdag LIST is op 5 maart 2027. |