Vioolspelen en 3D-printen in één afstudeerproject
Bijna een jaar geleden was het tijd voor Fontysstudent werktuigbouwkunde Xaveria Vossen om een afstudeeropdracht te zoeken. Ze kwam in contact met Fontysbegeleider en 3D-printexpert Sjef van Gastel, waarna het balletje al snel richting een gezamenlijke passie rolde: muziek maken. Sjef op klarinet, Xaveria vol ambitie als violist. De twee kwamen op een bijzonder idee.
Zou Xaveria kunnen bijdragen aan het oplossen van een veelvoorkomende violistenkwaal, namelijk nekklachten veroorzaakt door de wisselwerking tussen lichaamshouding en instrument? Misschien kon 3D-printen een rol spelen, bijvoorbeeld door het ontwerpen en creëren van een ergonomisch verantwoorde schoudersteun? Een uitdagend en ambitieus plan was geboren.
Vanuit comfort naar werktuigbouw
Xaveria ging van start met een gedrevenheid die haar ook kenmerkt in de muziek. “Ik begon bij het begin: hoe speel je viool, wat is je houding en welke klachten ontstaan er? Maar comfort is voor iedereen anders. Daarbij spelen vragen als: wat voelt prettig, wat zit fijn?” Het was lastig om vanuit deze eerste stappen, gericht op het begrip ‘comfort’, de brug te slaan naar techniek. “Het project was inhoudelijk heel breed: het liep van bewegingsanalyses tot pure werktuigbouwkunde. Er was zoveel te doen, maar ik had ook te maken met randvoorwaarden, zoals beperkte tijd en begeleiders die me graag tot een resultaat zagen komen. Ik had meer willen doen aan de uitvoering van het prototype en het maatschappelijk belang van het onderzoek, maar vanwege de beperkte tijd moesten er keuzes gemaakt worden.”
Grondig
Xaveria heeft desondanks op diverse plekken haar oor te luister gelegd, om het onderzoek goed te kunnen funderen met feiten en argumenten. “Ik heb meer dan 80 violisten geïnterviewd en muziekfysiologen en specialisten op het gebied van bewegingstechnologie geraadpleegd, om te ontdekken welke oplossingen zij aanreiken als violisten klachten hebben.”
Pech
Sjef benadrukt dat Xaveria veel pech heeft gehad. “Door de verhuizing van de hogeschool waren bepaalde faciliteiten niet beschikbaar, die Xaveria voor haar onderzoek wel nodig had. Ze heeft veel moeten improviseren. Het is knap dat ze desondanks tot een goed eindresultaat is gekomen.” Doorbijten en volhouden leidden uiteindelijk tot het volledige design van een ergonomische neksteun, gemaakt met een 3D-tekenprogramma Siemens NX. Heel mooi, maar tot Xaveria’s teleurstelling is de oplevering van een compleet eindproduct niet gelukt binnen de beschikbare tijd. Al was ze een goed eind onderweg: “Het eindproduct bestaat uit onderdelen en een aantal daarvan is daadwerkelijk gerealiseerd, zoals een 3D-geprint schouderbed.”
Houdingsadviezen
De vraag die brandt is: gaat ze ermee verder? “Ik ben momenteel aan het onderzoeken of er commercieel gezien een haalbaar bedrijfsplan uit te halen is. Daarnaast help ik bevriende violisten verder met de kennis die ik heb opgedaan, door bijvoorbeeld houdingsadviezen te geven. De conclusie van het onderzoek houdt een oplossing in twee delen in. Enerzijds een ergonomisch verantwoorde schoudersteun en anderzijds de combinatie met goed houdingsadvies, anders blijven klachten.”
Maatschappelijk relevant
Sjef zag als begeleider bevestigd dat met 3D-printen de meest uiteenlopende vraagstukken kunnen worden aangepakt. “De vormgevingsvrijheid is nagenoeg onbeperkt. Veel beroepsmusici kampen met blessures. Door gebruik te maken van deze mogelijkheden kun je het verzuim en de zorgkosten terugdringen. Dit onderzoek en de uitkomsten zijn daarmee ook maatschappelijk heel relevant.”
En wat heeft Xaveria ervan geleerd, op persoonlijk vlak? “Nou, ik wil mijn medestudenten vooral meegeven dat ze eigenwijs moeten blijven. Maak je eigen dromen en ambities, neem het initiatief! Zoek iets dat dichtbij jezelf ligt en voor je het weet is die afstudeerperiode alweer… voorbij.”
Auteur: Christel Ruijs