Fontys schuift Yvonne Hartman naar voren als New Scientist Wetenschapstalent 2025

Yvonne Hartman-9519

Yvonne Hartman mag het gaan doen. Zij is door Fontys naar voren geschoven voor de prijs van New Scientist Wetenschapstalent 2025. Een hele eer, al is de weg naar uiteindelijke winst nog lang en moet ze nog bijna een halfjaar geduld hebben.

Iedere universiteit, hbo of onderzoeksinstelling in Nederland en Vlaanderen mag één kandidaat aandragen voor de titel New Scientist Wetenschapstalent 2025. Yvonne Hartman voelt zich gevleid dat Fontys haar heeft voorgedragen. ‘Het is een mooie eer. Een selectiecommissie heeft lectoren gevraagd om kandidaten aan te dragen en lector Martijn Pisters, lector Empowering Healthy Behaviour, vroeg of ik samen met hem een stuk wilde schrijven waarom ik een goede kandidaat zou zijn.’

Prijs voor jonge wetenschappers
Yvonne (33) groeide op in het Midden-Limburgse Heythuysen, ging naar het vwo in Horn en studeerde biomedische wetenschappen aan de Radbouduniversiteit Nijmegen. Ze deed een promotieonderzoek aan het Radboudumc. 33 lentes jong en PhD; dat betekent dat Yvonne bepaald niet heeft stilgezeten. Yvonne: ‘Klopt. De prijs is ook bedoeld voor jonge wetenschappers. Kandidaten mogen niet ouder zijn dan 35 jaar.’

Al tijdens haar promotieonderzoek deed Yvonne onderzoek naar de nadelige effecten van langdurig zitten op de gezondheid. Over die effecten horen we steeds vaker. Niet voor niets wordt zitten wel het nieuwe roken genoemd. Is ze het eens met die kwalificatie? Yvonne: ‘Nee. Roken is namelijk vanaf de eerste sigaret slecht voor je gezondheid, terwijl een uurtje zitten geen kwaad kan. Zitten is op zich niet slecht, zolang je het niet te lang doet en voor afwisseling zorgt. Het gaat om de juiste balans. Boven de tien uur zitten wordt het echt een groot probleem.’

Merkwaardig, niet? Je zou denken: zo lang je zit ben je veilig en kan je weinig gebeuren. Yvonne weet wel beter. ‘Als je lang zit neemt je doorbloeding af, je bloedvaten worden afgekneld en de kans op aderverkalking neemt toe. Aderverkalking kan al op jonge leeftijd beginnen, dus op je dertigste, en het bouwt steeds verder op, met nadelige gevolgen voor je hele systeem. Uiteindelijk slibben je vaten dicht en krijg je hart- en vaatziekten of een beroerte, met soms blijvende schade. De gevolgen doen zich pas voor als je ouder bent en je kunt ze voorkomen door al op jonge leeftijd een gezonde leefstijl aan te nemen.’

Kleine veranderingen helpen
Kortom, Fontysmedewerkers: ga massaal sporten! Yvonne: ‘Helaas is niet iedereen dol op sporten. Bovendien is sporten niet voor iedereen haalbaar.’ Tot zover het slechte nieuws. Er is namelijk ook goed nieuws: sporten is ook niet per se nodig. ‘In mijn promotieonderzoek heb ik aangetoond dat als je in een periode van zestien weken kiest voor meer afwisseling van het zitten, bijvoorbeeld door een ommetje te maken, de trap te nemen of een paar squats te doen, je gezondheidswinst kunt boeken omdat je vaatstructuur verbetert. Juist in de verandering van niks doen naar enkele activiteiten ligt de meeste winst.’

Als ze zoveel kennis heeft over het nut van een ‘actieve werkplek’, ziet haar werkplek er dan heel anders uit dan die van een gemiddelde Fontysmedewerker? ‘Nee hoor. Ook ik zit best veel. Wel wissel ik zo’n beetje ieder half uur van werkplek. En als een collega aanbiedt om koffie te halen, loop ik vaak even mee. Verder ga ik tijdens de lunchpauze vaak wandelen met collega’s. Soms sta ik achter mijn bureau, maar de hele dag staan is ook weer niet goed voor de rug en het bekken. Het gaat vooral om de afwisseling.’ Thuis beweegt Yvonne, moeder van twee jonge kinderen, ook best veel, al heeft ze het wielrennen voorlopig op een laag pitje gezet.

Forse subsidie
Wat waarschijnlijk heeft bijgedragen aan het besluit van Fontys om haar te nomineren is dat Yvonne er vorig jaar samen met lector Martijn Pisters in is geslaagd een onderzoekssubsidie van 1,3 miljoen euro te verkrijgen voor vervolgonderzoek naar leefstijlverandering ter voorkoming van een beroerte, RISE genoemd (RISE staat voor – hou je vast: Reduce and Interrupt Sedentary behaviour using a blended behaviour intervention to Empower people at risk towards sustainable movement behaviour change).

‘RISE is een interventie waarbij een belangrijke rol is weggelegd voor de fysiotherapeut. Die coacht patiënten om structureel een gezondere leefstijl aan te nemen. Daar hebben we samen met 2M Engineering in Valkenswaard en Appbakkers in Zwolle een ‘RISE eCoaching systeem’ voor ontwikkeld: een klein apparaatje dat iemand in de broekzak draagt dat meet hoeveel je staat en een app die een signaal afgeeft als het tijd is om te bewegen. Aan het eind van de dag zie je hoe actief iemand is geweest. Desgewenst kan de coaching daarop worden aangepast. Inmiddels lopen zo’n 100 mensen met zo’n device rond. We zitten nog in de testfase, bedoeld om vast te stellen of de coaching door de fysiotherapeut in combinatie met het device inderdaad leidt tot een gezondere leefstijl en een lagere kans op een volgende beroerte.’

Minder druk op zorg
Als mensen blijvend een gezondere leefstijl aannemen, is de kans dat ze op termijn met een beroerte of voor hart- en vaatziekten naar het ziekenhuis moeten kleiner, aldus Yvonne. ‘Met de subsidie die we hebben gekregen willen we enerzijds proberen events zoals een beroerte of een hartinfarct te voorkomen en anderzijds becijferen hoe de kosten voor de extra inzet van fysiotherapeuten zich verhouden tot de kosten van ziekenhuisopnames in verband met een beroerte of hart- en vaatziekten. We hopen uiteraard dat onze interventie per saldo leidt tot minder opnames en minder operaties, maar ook tot minder uitval door langdurige ziekte. Kortom: tot lagere maatschappelijke kosten. We hopen dat we in 2027 over de uitkomsten kunnen beschikken.’

Stemmen
De concurrentie voor de prijs van New Scientist Wetenschapstalent 2025 is groot, weet Yvonne. ‘Alle universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen uit Nederland en Vlaanderen – zo’n 70 in totaal – mogen een kandidaat voordragen. Uit alle aanmeldingen wordt een groslijst gemaakt van vijftien kandidaten. Dat is de eerste schifting die ik moet zien door te komen (zie hieronder, red.). Dan volgt een stemming. Ik hoop dat als ik dan nog kandidaat ben, Fontys me een beetje helpt om stemmers te mobiliseren.’