geen alleswetende heerser, maar een deskundig begeleider
In het juli nummer van het Tijdschrift voor Hoger onderwijs En MAnagement (THEMA) verschijnt een artikel met als titel ‘Docent hoger beroepsonderwijs anno 2007; geen alleswetende heerser, maar een deskundig begeleider’. De auteur, Thea van der Steeg-Hamoen licht een tipje van de sluier op over dit artikel, niet door een samenvatting te maken maar door de inleiding en het slot van het artikel te plaatsen op de site. Door een tipje van de sluier op te lichten wordt U als lezer wellicht geprikkeld om de inhoud van het artikel te lezen.
(Intro)
Het beroep van hogeschooldocent is in beweging. Er is sprake van een herwaardering van de onderwijstaak en het docentschap. Een ontwikkeling die parallel loopt aan ‘zelfstandig leren’ (ten Dam e.a. 2004). Het onderwijs vraagt tegenwoordig van docenten een andere invulling van hun beroep dan vroeger: zij zijn niet zozeer overdragers van kennis als wel begeleiders van onderwijsleerprocessen. Zij moeten meer rekening houden met verschillen tussen studenten en hen begeleiden en stimuleren om zelfstandig aan het werk te gaan om zo hun eigen leerproces te sturen. De docenten richten zich niet alleen op het verwerven van kennis, maar ook op het toepassen van het geleerde. Daardoor moeten docenten over bepaalde competenties beschikken om hun beroep professioneel uit te kunnen voeren.
Dit artikel laat aan de hand van meningen van onderwijs, politiek, en vakbonden, het licht schijnen op de belangrijkste facetten van het beroep van docent hoger beroepsonderwijs.
Facetten als:
Positie van de docent hoger beroepsonderwijs
Invloed van het ‘Nieuwe Leren’
Verschuivingen in rollen en taken
De belangrijkste nieuwe rollen en functie-inhouden van de docent binnen het hoger beroepsonderwijs
Het bekwamen van de docenten voor hun nieuwe rollen
Aanstellingsvereisten van een docent
Competenties van een docent hbo
Personeelsbeleid en salariëring
(slot)
‘Docenten doen concepten leven, geven thema’s vlees en bloed en verwezenlijken opdrachten. Zij zijn niet in de coulissen verdwenen of zwervend op zoek naar hun plaats. Het zijn de mensen zonder wie er geen hogescholen en universiteiten zouden zijn’ (Melis, 2006). Volgens Terpstra (2006), voorzitter van de HBO-raad, vormen hbo-docenten de belangrijkste sleutel tot kwaliteit: ‘Zij dragen kennis over, niet alleen aan studenten, maar ook op bedrijven en instellingen’.
Volgens Melis (2006) staan in het ‘Nieuwe Leren’ zowel de student als de docent in het brandpunt van het onderwijsgebeuren. De docent is geen schakel in een keten waarin een pakket kennis wordt doorgegeven. ‘Docenten handelen in een dynamische omgeving. Of het nu gaat om onderwijzen, leerstofontwikkeling, begeleiden of organiseren, de effectiviteit van de verschillende onderdelen van hun werk is verbonden met uiteenlopende factoren. Centraal staat steeds dat succesvolle studieloopbanen worden bewerkstelligd, waarin leren en ontwikkeling hand in hand gaan. De cognitieve en sociale leerresultaten legitimeren het handelen van docenten’ (ten Dam, G. e.a. 2004).
De docent brengt de student tot zelfvorming. De docent doet dat met hart en ziel, gepassioneerd, vanuit zijn professionaliteit als onderzoeker, als deskundige, vanuit zijn inhoudelijke en didactische expertise en als zelfstandig lid van de gemeenschap, als burger. Het beroep van docent hbo anno 2007 is een vak, waarin vakinhoudelijke, didactische, organisatorische en algemene bekwaamheden verenigd zijn. In dit vak moet een docent zijn stof zo goed mogelijk beheersen en daarbij up-to-date blijven, samenwerken met collega’s, reflecteren op het eigen functioneren binnen het onderwijs en de onderwijsorganisatie, een stimulerend studieklimaat creëren, beschikken over sociale en communicatieve en didactische vaardigheden en openstaan voor vernieuwingen. Bij zo’n vak horen faciliterende randvoorwaarden, goede coaching en een passend salaris!
