Mijn onderzoek gaat over dilemma’s van beginnende leraren, waar ik mij vier dagen in de week mee bezig houd. Daarnaast geef ik les op de PTH, waar ik workshops geef over onderzoek aan de eerstejaars studenten. Ook begeleid ik een van de kenniskringen van de minor Innovatief Beroepsonderwijs.

Probleemstelling

Het is algemeen bekend dat beginnende leraren een “reality shock” kunnen ervaren als zij voor het eerst zelfstandig voor de klas staan. Uit onderzoek blijkt dat beginnende leraren tegen veel problemen aanlopen. Die problemen blijven over het algemeen echter beperkt tot ordeproblemen, problemen in de relatie met leerlingen en problemen met (het overbrengen van) vakkennis. Er zijn wel pogingen gedaan om beginnende leraren te ondersteunen door inductieprogramma’s en extra stages aan te bieden. Beginnende leraren krijgen zo de kans om problemen uit te wisselen, ervaringen te delen en feedback te ontvangen. Deze manier van leren lesgeven wordt echter gekenmerkt door ‘leren overleven’, omdat beginnende leraren de tips en suggesties die zij ontvangen in de praktijk proberen te brengen. De nadruk ligt op het verwerven van competenties, terwijl  er een gebrek is aan aandacht voor de (professionele) identiteit van beginnende leraren tijdens het complexe proces van leren lesgeven. Beginnende leraren worden niet uitgedaagd om te werken aan hun professionele identiteit, terwijl steeds meer wordt onderkend dat de identiteit van leraren hun gedrag en ontwikkeling als leraar bepaalt (Pinnegar, 2005, p. 272). Beginnende leraren moeten zich bewust worden van hun professionele identiteit, zodat eventuele dilemma’s herkend worden en zij daarmee leren omgaan. Wij gaan er vanuit dat het gebrek aan aandacht voor de professionele identiteit van beginnende leraren bijdraagt aan een hoge uitval in de eerste jaren na het afstuderen.

De centrale vraagstelling van dit onderzoek luidt als volgt: “welke dilemma’s in de professionele identiteit ervaren beginnende leraren in de overgangsperiode van student naar leraar? En hoe gaan zij met deze dilemma’s om?”

Dit onderzoek gaat uit van het professionele identiteitsperspectief. De professionele identiteit van een leraar wordt ontwikkeld door de interactie tussen het persoonlijke, professionele en contextuele aspect. Omdat veel factoren van invloed zijn op dit proces, kunnen dilemma’s in de identiteit worden ervaren wanneer (de factoren van) de aspecten met elkaar in conflict komen. Inzicht in dilemma’s is relevant voor lerarenopleiders en mentoren op de stagescholen, omdat zij beter begrijpen welke ondersteuning studenten nodig hebben (Volkmann & Anderson, 1998). We richten ons in dit onderzoek op de overgang van student naar leraar, omdat die overgang een belangrijke fase is van de carriere van een beginnende leraar.

De volgende onderzoeksvragen zullen in dit onderzoek beantwoord worden:

1.    Welke dilemma’s in de professionele identiteit ervaren beginnende leraren in de overgangsperiode van student naar leraar en hoe zijn deze dilemma’s te vergelijken met dilemma’s die uit de literatuur naar voren komen?

2.    Hoe zijn dilemma’s in de professionele identiteit te plaatsen in (de relatie tussen) het persoonlijke, het professionele en het contextuele aspect van het leren lesgeven?

3.    Wat is de invloed van dilemma’s op de professionele identiteit van beginnende leraren?

4.    Hoe kunnen de strategieën worden gekenmerkt die beginnende leraren gebruiken om hun dilemma’s in de professionele identiteit te overwinnen?

5.    Welke invloeden zorgen ervoor dat deze processen positief dan wel negatief worden beïnvloed?

Onderzoeksdesign, dataverzameling en analyse

Dit onderzoek bestaat uit een oriëntatiestudie en een hoofdstudie. De oriëntatiestudie is bedoeld om de eerste onderzoeksvraag te beantwoorden en bestaat uit een literatuuronderzoek en het afnemen van interviews. De literatuurstudie heeft als doel inzicht te krijgen in literatuur over de ontwikkeling van professionele identiteit van beginnende leraren en dilemma’s die zij ervaren tijdens het proces van leren lesgeven. Bij het opzetten van de interviews is de literatuur als uitgangspunt genomen. In de interviews worden semi-gestructureerde en gestructureerde vragen gesteld om te achteralen welke dilemma’s beginnende leraren ervaren en hoe zij daarmee omgaan.

De hoofdstudie heeft als doel om de andere onderzoeksvragen te beantwoorden en bestaat uit een semi-gestructureerde vragenlijst en diepte-interviews. Op basis van de data uit de oriëntatiestudie is een vragenlijst ontwikkeld die zal worden ingevuld door 180 beginnende leraren op twee verschillende momenten in hun carrière. De eerste afname zal plaatsvinden aan het einde van het afstudeerjaar en aan het einde van hun eerste jaar voor de klas. De tweede afname vindt plaats bij de groep beginnende leraren die bij de eerste afname in het laatste jaar van de lerarenopleiding zaten en nu aan het einde zijn van hun eerste jaar als zelfstandig leraar.

Via een cross-sectioneel en longitudinaal design worden veranderingen in kaart gebracht die beginnende leraren hebben doorgemaakt in het ervaren van dilemma’s. Kwalitatieve en kwantitatieve analyse zal plaatsvinden om de onderzoeksvragen optimaal te kunnen beantwoorden.

Om meer inzicht te krijgen in de betekenis die beginnende leraren toekennen aan de spanningen die zij ervaren en de invloed daarvan op hun zelfbeeld en functioneren, zullen diepte-interviews worden gehouden met beginnende leraren die ook de vragenlijst hebben ingevuld. Omdat het theoretisch kader onvoldoende houvast biedt, willen wij een theorie ontwikkelen over de invloed die dilemma’s in de identiteit hebben op beginnende leraren en hun functioneren.

Referenties

Pinnegar, S. (2005). Identity development, moral authority and the teacher educator. In G.F. Hoban (Ed.), The missing links in teacher education: Developing a multi-linked conceptual framework (pp. 259-279). Dordrecht: Springer.

Volkmann, M. J., & Anderson, M. A. (1998). Creating Professional Identity: Dilemma’s and metaphors of a first-year Chemistry teacher. Science Education, 82(3), 293-310.