Deze brochure is een bijdrage aan de uitvoering van de Beleidsagenda Lerarenopleidingen van het Ministerie van OCW onder verantwoordelijkheid van de Interdisciplinaire Commissie Lerarenopleidingen (ICL). De ICL liet journalistieke interviews uitvoeren bij twaalf experimenten rond 'samen opleiden' in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Over vier van de twaalf interviews verscheen eerder de brochure ' Opleidingsdidactiek in partnerschap'. In de interviews vertellen betrokkenen wat zij verstaan onder ' samen opleiden' en hoe zij daaraan in de praktijk vorm geven. Deze brochure geeft een meer theoretische onderbouwing van ' leren op de werkplek' en de betekenis daarvan voor studenten van lerarenopleidingen en het begeleiden van dit leren. Uit alle twaalf interviews zijn citaten geput om te illustreren waar betrokkenen mee worstelen en welke oplossingen zij vinden.
Op 28 juni 2010 heeft de onderzoeksdag Ons werk- werkt het? plaatsgevonden. Dit jaar stond het in het teken van praktijkonderzoek. Verschillende studenten uit de bacheloropleidingen hebben verteld over hun actieonderzoek naar eigen vakdidactisch handelen. Studenten uit de masteropleidingen hebben verteld over hun praktijkonderzoek in eigen school en docenten van scholen en van FLOT hebben vertelt over hoe hun onderzoek bijdraagt aan het onderwijs.
Verder was er de mogelijkheden om verschillende lectoren in gesprek te gaan. Het is een hele interessante en boeiende dag geweest.
Hieronder treft u de hand-outs aan die op deze dag zijn uitgereikt alsmede de presentaties van de sprekers.
Op 5 juli 2010 heeft het 4e en tevens laatste college plaatsgevonden, dat in het teken stond van 'Je leert meer dan je denkt, ook leerstrategieën'. Hieronder treft u de powerpoint presentatie alsmede de presentatie van Cecile Kuijpers.
Op 19 april 2010 heeft het 3e college plaatsgevonden, dat in het teken stond van 'Fouten maken kun je leren.... leren van fouten ook!'. Hieronder treft u de powerpoint presentatie alsmede een overzicht van de inhoud.
Op 1 februari 2010 heeft het 2e college plaatsgevonden, dat in het teken stond van 'Leren in een botsing van culturen, durf je dat?' De vragen die hier gesteld werden zijn:
Wat je zelf hebt geleerd lijkt vanzelfsprekend. Maar gelden dezelfde vanzelfsprekendheden ook voor anderen? In contact met anderen merk je dat dat niet altijd zo is. Zeker als het gaat om anderen met een andere achtergrond: een ander milieu, een andere cultuur. Houd je alleen maar vast aan je eigen vanzelfsprekendheden of sta je open voor het feit dat anderen de wereld anders bekijken, andere beelden, andere perspectieven hanteren? Durf je je grenzen verleggen?
Hieronder treft u een hand-out aan van dit college
Wist je dat het zogenaamde ‘multitasken’ door hedendaagse leerlingen een broodje aap verhaal is? uit onderzoek blijkt dat er geen sprake van is dat je tegelijk je aandacht aan verschillende dingen kunt geven. Wat er gebeurt is: snel heen en weer switchen. Daarbij is een langere leerperiode nodig, worden meer fouten gemaakt en op den duur hebben die multitaskende leerlingen steeds meer moeite met focussen. En dacht je dat hedendaagse leerlingen allemaal ‘digital natives’ zijn, die in staat zijn om van alles te leren door goed gebruik te maken van moderne media? Uit onderzoek blijkt dat verreweg de meeste leerlingen niet verder komen dan een zeer beperkt en oppervlakkig gebruik van ict-mogelijkheden. Het was Paul Kirschner (hoogleraar OU) die in de conferentie ‘Lessen uit Onderzoek’ met smaak vertelde over de ‘urban legends’ oftewel broodje aap verhalen die verwarring zaaien in het onderwijs – en de onderwijspolitiek! Zijn derde voorbeeld was de leerpiramide. Dat die niet wetenschappelijk is onderbouwd wisten we bij FLOT al, dankzij Rutger van de Sande die hier met zijn studenten al eens kritisch onderzoek naar heeft gedaan en Bas … die hierover de discussie aanging. Kirschner illustreerde met zijn broodje aap verhalen hoe nuttig het is om juist naar zulke door iedereen gedeelde opvattingen (aannames) kritisch onderzoek te doen.
De conferentie ‘Lessen uit onderzoek’ had nog veel meer interessante bijdragen. Monique Volman (hoogleraar VU) riep op om eens op te houden met de onzinnige claims over ‘evidence’ in het onderwijs. Het gaat in het onderwijs niet alleen om de vraag ‘wat werkt’, maar ook en allereerst om de vraag wat we wenselijk vinden. Onderzoek kan ook voor het onderwijs heel zinvol zijn, maar de vergelijking met de geneeskunde klopt niet. Ze wees daarbij vooral op de financiële kant: de bedragen die aan geneesmiddelenonderzoek worden besteed zijn vele malen hoger dan die voor onderzoek van onderwijs. Daar zou ik juridische en inhoudelijk argumenten aan willen toevoegen. Het op de markt brengen van geneesmiddelen is aan strikte wettelijke regels gebonden. Nog interessanter is dat er wel veel ‘hard’ onderzoek wordt gedaan naar de effecten van geneesmiddelen, maar veel minder naar de oorzaken van het bekende feit dat patiënten hun geneesmiddelen niet volgens voorschrift gebruiken. Volman eindigde met een pleidooi voor het ontwikkelen van kennis door onderzoekers en onderwijs samen.
Een heel ander geluid kwam van Roel Bosker (hoogleraar Groningen en programmadirecteur van het onderzoeksnetwerk voor evidence based onderwijs, TIER). Hij riep iedereen op om aanvragen voor onderzoek in te dienen in de nieuwe ronde ‘Onderwijsbewijs’. Er moet vooral op grote schaal onderzoek worden gedaan om ‘keihard’ aan te tonen ‘wat werkt’. Zulk onderzoek staat aan het einde van een keten van allerlei voorafgaand ‘zachter’ onderzoek (zoals case studies, correlationeel onderzoek). Onderzoek moet bewijzen: worden leerlingen er beter van? Het lijkt me dat die vraag uiteindelijk voor iedereen in het onderwijs de toetssteen moet zijn. De discussie is wat daartoe bijdraagt – en hoever ‘hard bewijs’ strekt. De conferentie leek het antwoord te zoeken in verschillende soorten onderzoek, zoals terug te vinden in de thema’s.
‘Lessen uit onderzoek’ was opgebouwd rond vijf thema’s. Onder het eerste thema ‘visie(s) op onderwijs en onderzoek’ heb ik een presentatie gehouden over onderwijs en onderzoek: ‘Strangers in the night’ op weg naar een gelukkig huwelijk? Onder het thema ‘leraar zoekt antwoord’ vertelde Quinta Kools over ‘Wat nieuwsgierig Aagje voor de school kan betekenen: de leerkracht van onderzoek’. Andere bijdragen in dit thema gingen over academische opleidingsscholen. De overige drie thema’s waren: ‘onderwijs vraagt antwoord’, ‘wetenschap zoekt bewijs’ en ‘beleid vraagt bewijs’. De thema’s 2 t/m 5 vormen een mooie indeling voor verschillende manieren waarop met onderwijsonderzoek wordt omgegaan: van respectievelijk praktijkonderzoek door leraren, in opdracht van groepen scholen (besturen), vanuit de wetenschap en vanuit beleid. Een nadeel was dat daardoor iedereen in zijn eigen interessesfeer kon blijven, zonder echt kennis te nemen van de andere thema’s, d.w.z. van andere manieren om onderzoek vruchtbaarder te maken voor het onderwijs.
‘Lessen uit onderzoek’ werd op 28 januari jl. door Stichting Kennisnet, Agentschap NL (voorheen SenterNovem) en het Ministerie van OCW georganiseerd. Met een zeer breed programma, 45 sprekers en bijna 400 bezoekers – was het een interessante en geslaagde dag. Zie www.onderzoek.kennisnet.nl om de video’s en powerpoints van de verschillende sprekers te bekijken.
